Publicaties

Wetenschappelijke en vakinhoudelijke publicaties gerangschikt per onderwerp

Naast de wetenschappelijke en vakinhoudelijke informatie onder Diensten/Kennisuitdeling op deze website, is ook informatie te vinden in de Blogs.

Bepaling beginsituatie leerling bij aanmelding  

Mooij, T. (1992). Kenmerken kind bij aanmelding, Nijmegen, Nederland: ITS, Katholieke Universiteit Nijmegen: link Researchgate

Vragenlijst voor ouders / verzorgers ter vaststelling van kenmerken van 4-jarige kinderen bij aanmelding voor de basisschool. 

Mooij, T. (1991). Instrument bepaling beginsituatie leerlingen (handleiding, vragenlijst kenmerken kind bij aanmelding door ouders, vragenlijst kenmerken kind te scoren door leerkracht), Nijmegen, Nederland: ITS, Katholieke Universiteit Nijmegen: link Researchgate

Rapportage voor het onderwijs. Hierin zijn diverse instrumenten en methoden opgenomen om de aansluiting bij de individuele kenmerken van elk kind in een groep te optimaliseren. 

Kenmerken, problemen en aanpak zmal  

Heer, W. de, (2019, 22 september). Zeer makkelijk lerenden of hoogbegaafden. Kenmerken, problemen en aanpak, Leiden, Nederland. 

Overzicht van de kenmerken van zeer makkelijk lerenden of hoogbegaafden; de problemen waar zij vaak mee te maken hebben en van de aanpak in opvang en onderwijs: 20190921 KML Kenmerken-probl-aanpak-zmal

Onderwijs en samenleving 

Heer, W. de, (2017). Gelijkheid troef in het Nederlandse basisonderwijs. Onderzoek naar het onderwijs voor zeer makkelijk lerenden. Dissertatie. Universiteit Leiden, Leiden,  link Universiteit Leiden. Verkrijgbaar via boek- en webwinkels.

De Heer heeft onderzocht of en in hoeverre de wetenschappelijke kennis over het onderwijs aan zeer makkelijk lerende of hoogbegaafde kinderen in het Nederlandse basisonderwijs wordt toegepast. Om deze vraag te beantwoorden is onderzoek uitgevoerd op basisschool-, pabo- en samenlevingsniveau. Steeds is gezocht naar de factoren die ertoe leiden dat de kennis wel of niet wordt toegepast. Ten slotte zijn op samenlevingsniveau de dominante overtuigingen in kaart gebracht die richting geven aan het onderwijsbeleid op landelijk niveau, op de pabo’s en in de basisscholen.

Heer, W. de, (2019). Onderwijs aan zeer makkelijk lerenden of hoogbegaafden Een overzicht van de wetenschappelijke kennis. Eburon, Delft. Verkrijgbaar via boek- en webwinkels.

In dit boek wordt een verbinding gelegd tussen (1) de heersende overtuigingen in de samenleving op het gebied van onderwijs aan kinderen die van zichzelf zeer makkelijk lerenden, vaak hoogbegaafden genoemd; (2) de onderwijspraktijk; (3) de rechten van het kind; en (4) wetenschappelijk onderzoek. Deze uitgave is een bewerking van het eerste deel van het proefschrift van De Heer genaamd Gelijkheid troef in het Nederlandse basisonderwijs (2017). De Heer heeft deze publieksversie geschreven, omdat de verbreiding van de wetenschappelijke kennis over zeer makkelijk lerenden en over hun onderwijsbehoefte van belang is voor de leerlingen, hun ouders / verzorgers, maar vooral ook voor de samenleving als geheel. 

Heer, W. de, overige publicaties over dit onderwerp: link Science ON Air.

Mooij, T. (1994). Hoogbegaafde leerlingen in de basisvorming, Nijmegen, Nederland: Instituut voor Toegepaste Sociale wetenschappen (ITS), RU Nijmegen: link Researchgate. 

Mooij gaat in dit boekje in op de kenmerken van zeer makkelijk lerende of hoogbegaafde leerlingen en de manier waarop het onderwijsaanbod op vooral de middelbare school is aan te passen aan hun leerbehoeften. Hierbij wordt ook voorzien in de leerbehoeften van makkelijk lerende en boven- en benedengemiddeld lerende leerlingen. 

Onderwijswetgeving in de schoolpraktijk 

Mooij, T., Terpstra, F., Heer, W. de & Timmerman, T. (2019), Onderwijswetgeving in de schoolpraktijk. Uitvoeringsproblemen en effectieve verbeteringen, Leiden, Nederland: stichting Kenniscentrum voor Makkelijk Lerenden:20190904 Onderwijswetgeving in de schoolpraktijk (september 2019) 

De auteurs vergelijken in deze notitie de onderwijswetgeving met de dagelijkse praktijk in de scholen. Geconstateerd wordt dat de onderwijspraktijk niet voldoet aan de eisen van de wetgeving. Aangegeven wordt hoe dat komt en op welke manier de wetgeving wel in praktijk kan worden gebracht. 

Organisatie van het onderwijs en gelijke kansen voor àlle leerlingen 

Ton Mooij heeft vele artikelen geschreven en presentaties gehouden over dit onderwerp. Enkele hele belangrijke hierover mèt links waar nog meer artikelen hierover van hem te vinden zijn, zijn de volgende: 

Mooij, T. (2016a). Onderwijsdifferentiatie en leerlingproblemen in Nederland, 1916 – 2015. Review van probleemanalyses, onderzoeken en effecten van beleidsmaatregelen. Mens en Maatschappij, 91(3), 235 – 269: link Researchgate

Doel van dit artikel is om de oorzaken te onderzoeken van motivatieproblemen en tegenvallende studentenresultaten die worden veroorzaakt door het onderwijssysteem; om verbetervoorstellen te evalueren; en om de resultaten  te onderzoeken van maatregelen die zijn genomen om  de problemen te verminderen. 

Mooij, T. (2016b). ‘Optimaliserend Onderwijs’ voor elke leerling. Multiniveau theoretisch ontwerp en praktijkontwikkeling. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 55, 459 – 483: link Researchgate.

Het artikel bevat een review van onderwijsanalyses en (beleids)onderzoeken in de periode 1916 tot 2015. Deze review wijst uit dat het reguliere onderwijssysteem van de indeling van leerlingen in jaarklassen in het Nederlandse primair en voortgezet onderwijs aanleiding geeft tot prestatie- en motivatieproblemen bij risicoleerlingen. Dit betreffen vooral leerlingen die moeite hebben met leren en degenen wie het leren makkelijk af gaat.

Mooij, T. (2019). Gelijke kansen voor leerlingen: van langdurige illusie naar realisatie. Kenniscentrum voor Makkelijk Lerenden:20190119 Mooij Gelijke kansen voor leerlingen – van langdurige illusie naar realisatie 

In dit artikel gaat em. prof. dr. Ton Mooij in op het gelijkheidsstreven in het onderwijs. Op basis van vele onderzoeksgegevens onderbouwt em. prof. Mooij dat het gelijkheidsstreven in de onderwijspraktijk niet altijd goed uitpakt. Hoe positief ook bedoeld, sommige leerlingen raken hierdoor in de knel. Het huidige onderwijssysteem leidt niet tot gelijke kansen voor de leerlingen, maar wel tot onnodige werkbelasting van leerkrachten en docenten. Dit kan anders betoogt em. prof. Mooij. Anders èn beter. 

Mooij, T. (2018). Van leeftijdstaboe naar ‘Optimaliserend Onderwijs’ voor elke leerling en leerkracht. Kenniscentrum voor Makkelijk Lerenden20180723 Van leeftijdstaboe naar ‘Optimaliserend Onderwijs’ voor elke leerling en leerkracht 

Basisscholen groeperen de leerlingen vanaf het begin van groep 1 vooral op grond van leeftijd. Mooij betoogt dat de schoolorganisatie onvoldoende rekening houdt met de vele verschillen tussen leerlingen naar ontwikkelingsniveau en leerpotentie. Gelijke behandeling van ongelijke leerlingen leidt tot ongelijkheid en problemen. Het is tijd het leeftijdstaboe te vervangen door de ontwikkeling en inrichting van ‘Optimaliserend Onderwijs” voor elke leerling en leerkracht.

Mooij, T., Overige publicaties over onder meer hoogbegaafdheid, begaafdheidsproblemen, probleemgedrag, pesten, veiligheid op school, schoolsystemen, onderwijsinnovaties waaronder Optimaliserend Onderwijs:

https://radboud.academia.edu/TonMooij 

https://www.researchgate.net/profile/Ton_Mooij

Suïcidepreventie

Heer, W. de, (2019, 10 oktober). Suïcidaliteit onder zeer makkelijk lerenden / hoogbegaafden, Leiden, Nederland: 20191010 Informatie zmal-hb KML-113 Preventie

Zeer makkelijk lerenden of hoogbegaafden ontwikkelen zich niet alleen cognitief anders dan gemiddeld lerenden, maar ook in sociaal, emotioneel en psychisch opzicht. Zij hebben vaak te maken met (ernstige) verveling, stress en negatieve reacties van hun sociale omgeving als buitensluiten, pesten en negeren. Dit maakt hen kwetsbaar voor depressie en suïcide(gedachten).

Heer, W. de, (2019, 19 september). Stappenplan suïcidepreventie zeer makkelijk lerenden / hoogbegaafden, Leiden, Nederland: 20190919 Stappenplan KML-113 Preventie

Stappenplan voor mensen in de omgeving van zeer makkelijk lerenden / hoogbegaafden met handreiking hoe mensen in de omgeving kunnen vragen naar gedachten over suïcide.

Heer, W. de, (2019, 10 oktober). Suïcidaliteit onder zeer makkelijk lerenden / hoogbegaafden en Stappenplan suïcidepreventie zeer makkelijk lerenden / hoogbegaafden, Leiden, Nederland: 20191010 Info en Stappenplan zmal-hb KML-113 Preventie

Een combinatie van documenten met informatie over suïcidaliteit en het stappenplan suïcidepreventie.